Çində 36 gil heykəl üzərində tapılan 2 200 illik Terrakotta ordusunun barmaq izləri üzrə analiz imperator mavzoleyinin inşasında kişilərlə yanaşı qadın və uşaqların da iştirak etdiyini üzə çıxarıb. Arxeoloq Xiaoxi Li tərəfindən aparılan və Journal of Cultural Heritage nəşrində dərc olunan tədqiqat imperator Tsin Şixuandinin nəhəng mühafizə ordusunun yalnız yetkin kişi işçilər tərəfindən hazırlandığı barədə uzun illər mövcud olmuş təsəvvürləri alt-üst edir.
Terrakotta ordusunu kimlər hazırlayıb?
79 gil izin statistik modeli göstərib ki, təhlil edilən izlərin təxminən 45 faizi yetkin kişilərə, 32,7 faizi yetkin qadınlara, 22,3 faizi isə 15 yaşdan kiçik uşaqlara məxsusdur. Bu bioloji izlər qədim sənətkarlıq emalatxanalarının yalnız yetkin kişilərə arxalanmaq əvəzinə, irimiqyaslı imperiya tikintisinə həm qadın işçiləri, həm də gənc şagirdləri cəlb etdiyini təsdiqləyir.
Tədqiqatçılar sənətkarların yaş və cins bölgüsünü müəyyənləşdirmək üçün baş, qol və zireh hissələrində qalan izlərdə relyef xətlərinin məsafəsini ölçərək Terrakotta ordusunun barmaq izləri üzərində araşdırma aparıblar.
Qədim barmaq izləri əmək tarixini necə qoruyur?
Sənətkarlar nəm gil hissələri sıxarkən, qəlibləyərkən və hamarlayarkən səthdə 73 iz, dekorativ zireh elementlərini yığarkən isə 6 relyef izi qoyublar. Bərkimiş gil izləri üzərində relyef xətlərinin orta enini ölçən tədqiqatçılar skeletin yetkinlik dərəcəsini aşkar edərək Tsin sülaləsi emalatxanalarındakı işçi qüvvəsinin demoqrafik tərkibini müəyyənləşdirə biliblər.
Dövrün tarixi qeydləri gənc tələbələrin təcrübəli ustaların rəhbərliyi altında peşə bacarıqlarına yiyələndiyi nizamlı şagirdlik sistemlərini təsvir edir. Qədim bambuk hüquq əlyazmalarında şagirdlərin bir-iki il ərzində xüsusi təlim keçdiyi bildirilir ki, bu da heykəllərdə gənclərin iştirakına dair fiziki sübutlarla tam uyğun gəlir.
