Tanzaniyanın İssa vadisində primatları müşahidə edən beynəlxalq alimlər qrupu müəyyən edib ki, insan təkamülündə göbələklərin rolu indiyədək düşünüldüyündən qat-qat böyük ola bilər. Ecology and Evolution jurnalında dərc olunan tədqiqat çərçivəsində mütəxəssislər dörd il ərzində şimpanzelər, pavianlar və qırmızıquyruqlu meymunların qidalanma davranışlarına dair 50 mindən çox müşahidə toplayıblar.
Primatların qidalanma vərdişləri və rasion fərqləri
Tədqiqat göstərib ki, hər üç primat növü müntəzəm şəkildə göbələk istehlak etsə də, onların qidalanma vərdişləri bir-birindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir. Şimpanzelər və qırmızıquyruqlu meymunlar göbələklərdən əsasən meyvə qıtlığı dövrlərində əlavə qida mənbəyi kimi faydalanırlar. Bu dövrlərdə göbələklər onların ümumi qida rasionunun təxminən 2 faizini təşkil edir.
Pavianlar isə göbələkləri ilboyu qəbul edir və bəzi dövrlərdə onları digər qidalardan üstün tuturlar. Hətta ayrı-ayrı aylarda göbələklər pavianların gündəlik rasionunun üçdə birindən çoxuna çatır. Tədqiqatçıların fikrincə, bu cür qida bölgüsü növlər arasında birbaşa rəqabəti və potensial qarşıdurmaları minimuma endirir.
Hominidlərin təkamülü və arxeoloji tapıntılar
İssa vadisinin flora və faunası qədim insan əcdadlarının təkamül keçirdiyi təbii mühitlə böyük oxşarlıq təşkil edir. Müşahidə olunan qidalanma modelləri ilk hominidlərin meyvə ağaclarının məhdud olduğu savanna və seyrək meşəliklərdə həyata necə uyğunlaşdıqlarını anlamağa kömək edir. Müasir primatların bu qidadan fəal istifadə etməsi avstralopiteklərin və ya Homo habilis nümayəndələrinin də göbələklərlə qidalandığı ehtimalını artırır.
Mövcud arxeoloji tapıntılar da irəli sürülən fərziyyəni dəstəkləyir. Təxminən 40 min il əvvələ aid neandertal dişlərinin ərpində göbələk izləri aşkar edilib. Alimlər bildirirlər ki, göbələklər fosil şəklində zəif qorunub saxlanıldığı üçün onların insan təkamülündəki tarixi əhəmiyyəti indiyədək layiqincə qiymətləndirilməmişdir.
