ABŞ Senatında yerlərin 50-50 bölünməsi heç bir partiyaya avtomatik çoxluq vermir.
Konstitusiya vitse-prezidentə qanun layihələri və namizədliklər üzrə səsvermədə bərabərliyi pozmaq səlahiyyəti verir. Lakin Senat qaydalarında qurumun idarəetməsini avtomatik olaraq tərəflərdən birinə verən mexanizm yoxdur. Bunun əvəzinə partiya liderləri təşkilati qətnamə barədə razılığa gəlməli və onu qəbul etməlidirlər.
Bərabər bölgü barədə əsas məqamlar
- Nə Konstitusiya, nə də Senatın 44 daimi qaydası yerlər bərabər bölündükdə çoxluğun kimə məxsus olduğunu müəyyənləşdirir.
- Vitse-prezidentin həlledici səsi olmadan Senatda səslər bərabər bölündükdə təklif avtomatik rədd olunur.
- Hazırkı prezidentin partiyası avtomatik olaraq çoxluq statusu qazanmır.
- Təşkilati qətnamələrin qəbulu zamanı prosedur maneələri yarana bilər. Filibasterə (qərarın qəbulunu gecikdirməyə yönəlmiş prosedura) son qoymaq üçün 60 səs tələb oluna bilər.
Avtomatik çoxluq yoxdur
Senatın proseduruna əsasən, həlledici səs verilmədikdə bərabər səslə nəticələnən təklif dərhal rədd olunur. Vitse-prezident Senatın sədri kimi iclaslara rəhbərlik edir və səslər bərabər bölündükdə həlledici səs verə bilər.
Lakin nə Konstitusiya, nə də Senatın 44 daimi qaydasından hər hansı biri yerlər 50-50 bölündükdə çoxluğun kimə məxsus olacağını müəyyənləşdirən mexanizm nəzərdə tutur. Ağ Evə sahib olan partiya avtomatik olaraq çoxluq hüququ qazanmır. Hər iki partiya fəaliyyət çərçivəsi müəyyənləşdirənədək gündəlik işlərin təşkili həllini tapmır.
2001 və 2021-ci illərdə hakimiyyət bölgüsü
Senatda yerlər 1881 və 1954-cü illərdə, eləcə də 2000 və 2020-ci il seçkilərindən sonra bərabər bölünüb. Son dövrdəki bu bərabərliklər uzun sürən prosedur dalanları əvəzinə partiyalararası konkret razılaşmalara gətirib çıxarıb.
2001-ci ilin əvvəlində Senat liderləri Trent Lott və Tom Deşl təşkilati qətnamə hazırladılar. Qətnamə komitə sədrliklərini respublikaçılara verir, demokratlara isə komitələrdə bərabər sayda yer və Senat iclaslarında müəyyən hüquqlar tanıyırdı. Senatın bütün 100 üzvü qətnamənin lehinə səs verdi və o, yekdilliklə qəbul olundu. Beləliklə, əks halda son qoyulması üçün 60 səs tələb olunan filibasterlərin qarşısı alındı.
2020-ci il seçkilərindən sonra Corciyada ikinci tur qələbələri nəticəsində Senatda yenidən 50-50 bölgüsü yarandı. 2021-ci ildə Senat liderləri 2001-ci il Lott-Deşl təşkilati razılaşmasını sözbəsöz təkrarladılar.
Razılaşma olmadan iclasların idarə olunması
Senatorlar təşkilati qətnamə qəbul etmədikdə gündəlik iclasların idarə olunması üçün rəsmi qaydalar olmur. Məlumatlara görə, 2027-ci ildə bərabər bölünmüş Senatda hakimiyyət bölgüsü barədə razılaşdırılmış qətnamə olmazsa, iclas müzakirələrinə sədrlik vəzifəsi vitse-prezident Cey Di Vensə və ya Çak Qrassli, yaxud Patti Mürrey kimi partiyaların yüksək vəzifəli nümayəndələrinə keçərdi.
Əvvəlki bərabər bölgülər göstərir ki, Senatın fəaliyyəti partiya rəhbərliklərinin gündəlik iclas işlərinə başlamazdan əvvəl rəsmi razılığa gəlib-gəlməməsindən asılıdır.
