ABŞ-da qanuni immiqrasiya sistemində əsaslı islahatları nəzərdə tutan yeni qanun layihəsi irəli sürülüb. Alabama ştatını təmsil edən respublikaçı senator Tommi Tubervil (Tommy Tuberville) 23 sentyabr tarixində Senata “Americans First Immigration Act” adlı qanun layihəsini təqdim edib. Təşəbbüs hazırda qanun deyil və rəy bildirilməsi üçün Senatın Hüquq Komitəsinə göndərilib. Nümayəndələr Palatasında isə eyni adlı qanun layihəsi daha əvvəl, 29 aprel tarixində konqresmen Barri Mur (Barry Moore) tərəfindən təqdim olunmuşdu. Layihənin ən mühüm müddəalarından biri illərdir tətbiq olunan Green Card lotereyası proqramının ləğv edilməsi təklifidir.
Diversity Visa sisteminin ləğvi və bal əsaslı model
Qanun layihəsi Diversity Visa — Green Card lotereyasının tamamilə ləğvini və onun əvəzinə əmək və peşə nailiyyətlərinə əsaslanan xüsusi bal sisteminin yaradılmasını irəli sürür. Təklif olunan yeni mexanizmə əsasən, əmək fəaliyyəti vasitəsilə daimi yaşayış hüququ (Green Card) almaq istəyən namizədlər qarşısında konkret tələblər qoyulacaq. Müraciət edən şəxsin 18 yaşdan kiçik və 51 yaşdan yuxarı olmaması, ən azı 16 bal toplaması, tələb olunan səviyyədə ingilis dili biliyinə malik olması və ABŞ-da təsdiqlənmiş real iş təklifi alması vacib şərtlər sırasındadır.
Namizədlərin toplayacağı ballar təklif olunan əməkhaqqının səviyyəsi, təhsil dərəcəsi, ingilis dili bilikləri, peşəkar və elmi nailiyyətlər, hərbi xidmət təcrübəsi və yaş meyarlarına əsasən hesablanacaq. Xüsusilə STEM sahələri — elm, texnologiya, mühəndislik və riyaziyyat üzrə, eləcə də müəyyən tibb ixtisaslarında elmi dərəcəyə malik mütəxəssislərə əlavə üstünlük və yüksək bal verilməsi nəzərdə tutulur.
Ailə birləşməsi qaydaları və mövcud müraciətlərin taleyi
Qanun layihəsi ailə əsaslı immiqrasiya sistemində də ciddi dəyişikliklər təklif edir. Qaydalar qəbul ediləcəyi təqdirdə, ailə birləşməsi əsasən yalnız həyat yoldaşları və yetkinlik yaşına çatmayan azyaşlı uşaqlarla məhdudlaşdırılacaq. ABŞ vətəndaşlarının valideynləri və hazırda qüvvədə olan bir sıra digər qohumluq kateqoriyaları üzrə yeni immiqrasiya müraciətlərinin qəbulunun dayandırılması planlaşdırılır.
Sosial şəbəkələrdə geniş yayılan “bütün cari müraciətlər dərhal dayandırılacaq” iddialarına aydınlıq gətirən layihə mətni fərqli hüquqi yanaşma nümayiş etdirir. Qanun layihəsində proses kateqoriyalar üzrə təsnif edilir: müəyyən ailə və əmək kateqoriyalarında qanun qüvvəyə minən günədək təsdiqlənməmiş bəzi müraciətlərin ləğvi nəzərdə tutulsa da, əvvəlcədən təsdiqlənmiş işlər üçün müvafiq keçid qaydaları qorunub saxlanılır.
İşəgötürənlərə qoyulan tələblər və dəyərlərə sadiqlik bəyannaməsi
Yeni təklif xarici işçi cəlb etmək istəyən işəgötürənlərin öhdəliklərini də sərtləşdirir. Şirkətlərdən əcnəbi kadr işə götürməzdən əvvəl ABŞ daxilində eyni vəzifə üçün uyğun amerikalı işçi tapmaq məqsədilə real səylər göstərdiklərini sübut etmək tələb olunacaq. Həmçinin müəyyən hallarda amerikalı əməkdaşların xarici işçilərlə əvəzlənmədiyinə dair rəsmi təsdiq təqdim edilməlidir.
Bundan əlavə, bal sistemi vasitəsilə müraciət edən namizədlərdən ABŞ Konstitusiyasının təməl prinsiplərinə sadiqliklərini təsdiq etmələri tələb olunacaq. Şəxslər soyqırımı cinayətlərində, dini təqiblərdə, qondarma “namus qətllərində” və qadın sünnəti kimi insan hüquqları pozuntularında heç bir formada iştirak etmədiklərini bəyan etməlidirlər.
Qanun layihəsinin hazırkı hüquqi statusu
Vurğulamaq lazımdır ki, hazırkı mərhələdə irəli sürülən bütün bu müddəalar hələlik yalnız qanun layihəsi xarakteri daşıyır. Təşəbbüsün hüquqi qüvvəyə minməsi üçün Konqresin hər iki palatasında müzakirə olunaraq qəbul edilməsi və prezident tərəfindən imzalanması tələb olunur. Buna görə də Green Card lotereyasının ləğv olunduğunu iddia etmək həqiqəti əks etdirmir. Bununla belə, qanun layihəsi təsdiqlənərsə, ABŞ-ın qanuni immiqrasiya sistemində son onilliklərin ən köklü islahatlarından biri baş verə bilər.
