Nature Neuroscience jurnalında dərc olunan yeni araşdırma göstərir ki, insan beyni rüşeym inkişafı zamanı iki müstəqil başlanğıc hüceyrə xəttindən formalaşır. Erkən rüşeym toxumalarını təhlil edən alimlər ön və arxa beynin tamamilə ayrı genetik yolları izlədiyini aşkar ediblər. Bu kəşf insan beyninin təkamülü prosesində milyonlarla il ərzində iki fərqli əcdad sinir sisteminin vahid bir orqanda birləşdiyini təklif edir.
Beyin necə iki ayrı hissə kimi inkişaf edib?
Tədqiqatçılar ilkin inkişaf mərhələsində ortaq bir başlanğıc hüceyrəni paylaşmayan iki ayrı beyin kök hüceyrə populyasiyasını müəyyən ediblər. Otx2 genini ifadə edən bir xətt ön və orta beyni formalaşdırır, Gbx2 genini ifadə edən digər populyasiya isə arxa beyni qurur. Bu müstəqil hüceyrə qrupları rüşeym inkişafı boyu fərqli genetik proqramlaşdırmanı saxlayır və DNT-lərini fərqli şəkildə paketləyir.
Eyni ikili başlanğıc nümunələri toyuqlar, zebra balıqları və meşə palamudu qurdları da daxil olmaqla digər növlərdə də görünür. Bu sübutlar göstərir ki, insan beyninin təkamülü zamanı əsas mərhələlər ehtimal ki, ayrı-ayrı hissiyyat və idarəetmə mərkəzlərinin vahid qoruyucu struktura toplanmasını əhatə edib.
Bu kəşf tibbi araşdırmalar üçün niyə əhəmiyyətlidir?
Bu ayrı-ayrı inkişaf yollarının anlaşılması tədqiqatçılara ilk dəfə olaraq insan pluripotent kök hüceyrələrini arxa beyin hərəkət neyronlarına uğurla çevirməyə imkan verib. Bu xüsusi neyronların laboratoriya şəraitində yetişdirilməsi alimlərə əvvəllər öyrənilməsi çətin olan spinal əzələ atrofiyası və amyotrofik lateral skleroz da daxil olmaqla, ağır beyin kötüyü xəstəliklərini tədqiq etmək üçün etibarlı model verir.
