20 oktyabr Zəngilanın azadlığı günüdür və bu tarixi mərhələdə otuz üç ildir qəlbimizdə toplanan reallıqları açıq şəkildə dilə gətirmək zərurəti yaranıb. Bu qeydlər nə monqol yürüşləri, nə Arazı adlayıb məmləkətimizdə daş üstündə daş qoymayan, qədim Örənqalanı xarabalığa çevirən, sənətkarlarımızı, elm adamlarımızı, qadın və qızlarımızı Səmərqəndə aparan özbək Teymurun divan tutması, nə də Osmanlı istibdadı və Boratan körpüsü haqqındadır. Tarix boyu fərqli qüvvələr gəlib keçib, lakin bu gün toxunulmalı olan əsas məsələ dini, dili, məzhəbi, qanı və taleyi bizimlə bir olan, hər fürsətdə «Can Azərbaycan!» deyərək Şimali Azərbaycan türklərinin dərdinə yandığını bildirən cənublu soydaşlarımızla bağlı acı həqiqətlərdir.
Tarixi sınaqlar və dövlətçilik yolu
Bəziləri bu fikirlərə görə qardaşlığa kölgə salmaq ittihamı irəli sürə bilər, lakin həqiqətləri gizlətmək olmaz. Vaxtilə iki milyon kvadrat kilometrlik böyük bir coğrafiyada bərqərar olan dövlətin ərazilərini uduzanlar, xanları və bəyləri çar Rusiyasından imdad diləmək məcburiyyətində qoyanlar xalqın iradəsini heç vaxt nəzərə almadılar. Bunun ardınca atlı kazaklar, qubernatorlar, naçalniklər və uryadniklər dövrü gəldi; çar üsul-idarəsinin ağır məşəqqətləri yaşandı. Lakin xalqımız sarsılsa da məhv olmadı, güc toplayaraq cəmi 23 ay yaşamasına baxmayaraq millətə azadlığın dadını bəxş edən müstəqil dövlətini qurdu.
Daha sonra başlayan yetmiş illik sovet hakimiyyəti sürgünlər, repressiyalar, aclıq və səfalətlə yadda qaldı; analarımızın son zinət əşyaları belə əllərindən alındı. Qubadlı, Zəngilan, Laçın, Kəlbəcər, Ağdam, Füzuli və Cəbrayıl olmaqla yeddi rayonda min bir əziyyətlə qurulan güzəran Sovet İttifaqının süqutundan sonra yeni və daha dəhşətli sınaqla üzləşdi. Ocaqlarımız söndü, torpaqlarımız işğal edildi və nəhayət, 1993-cü ilin 27–28 oktyabr tarixinə gəlib çatdıq.
1993-cü ilin oktyabrı: Arazı keçənlərin acı taleyi
Zəngilan rayonunun işğalı zamanı canını qurtarmağa çalışan əliyalın əhali ev-eşiyini qoyub Araz çayını keçməyə məcbur oldu. İnsanlar bir kisə un, yorğan-döşək və ya qoruya bildikləri mal-qaranı götürərək o taya sığındılar. Lakin qan qardaşı bildikləri torpaqlarda onları fəlakətdən xilas etmək əvəzinə, çarəsiz vəziyyətlərindən istifadə edilərək son mülkləri dəyərsiz İran tümənləri ilə dəyər-dəyməzinə əllərindən alındı. Qabaqda qeyri-müəyyənlik, arxada isə ölüm təhlükəsi hökm sürürdü.
Bundan da ağırı, erməni generallarına ödənilən pullar müqabilində azərbaycanlı əsirlərin əli ilə viran qoyulmuş evlər daş-divarına, paslı mıxına və taxtasına qədər sökülərək İrana — Kəlheydər, Parsabad, Posyan, Vənənd, Ərdəbil və Təbriz şəhərlərinə daşındı. Daşınan təkcə tikinti materialı deyil, anaların xatirələri, körpələrin beşiyi və nəsillərin yüzillik tarixi idi. Otuz beş milyonluq soydaşımızla qürur duyulduğu bir vaxtda doğma insanların faciəsi qazanc mənbəyinə çevrildi.
Sərhəd reallıqları və daxili işlərə müdaxilə
Azərbaycan öz yaralarını sarımağa çalışarkən qurulan çadır şəhərcikləri ilə yanaşı, sonrakı illərdə ciddi narahatlıq doğuran proseslər baş verdi. İllər boyunca sərhəddən narkotik vasitələrin keçirilməsi gəncliyimiz üçün təhlükə yaratdı. Eyni zamanda, televiziya kanalları vasitəsilə cəmiyyətimizə din, əxlaq və mənəviyyat dərsi keçməyə, məktəblərimizə, qadınlarımızın geyiminə və dövlətin daxili işlərinə müdaxilə etməyə yönələn təbliğat aparıldı.
Azərbaycan müstəqil dövlətdir; onun öz qanunları, bayrağı, ordusu və siyasi iradəsi mövcuddur. Heç kimin xalqımızın necə yaşamasına, övladlarını necə böyütməsinə və daxili siyasətimizə qarışmağa haqqı yoxdur. Bu torpaq xalqımızın son sığınacağıdır və onun suverenliyi böyük fədakarlıqlar hesabına qorunur.
Zəngilanın azadlığı və həqiqi həmrəylik
2020-ci il oktyabrın 20-də Ali Baş Komandanın rəhbərliyi, Azərbaycan əsgərinin cəsarəti, şəhidlərimizin qanı və qazilərimizin fədakarlığı nəticəsində Zəngilan şəhəri işğaldan azad edildi. İllərdir həsrətində olduğumuz torpaqlarımıza yenidən qovuşduq və bu dövlətin dəyərini tökülən qanların bahasına dərindən dərk edirik.
Biz heç kimin dininə, dilinə və ya məzhəbinə düşmən deyilik, lakin dövlət müstəqilliyimizə və milli dəyərlərimizə qarşı yönələn heç bir müdaxiləni də qəbul edə bilmərik. Evlərimiz dağıdılarkən Laçın, Qubadlı və Kəlbəcərin kürdləri düşmən təkliflərinə aldanmayaraq bizimlə bərabər zirzəmilərdə, çadırlarda eyni taleyi bölüşdülər. Qardaşlıq yalnız eyni dildə danışmaq deyil; ləzgisi, avarı, tatı, yəhudisi, talışı, kürdü və türkü ilə bir olan xalqımızın həmrəyliyi bizim üçün ən möhkəm dayaqdır. Həqiqi dostlar sağ olsun.
