Qlobal dizel qıtlığı və təklif çatışmazlığının dərinləşməsi fonunda Beynəlxalq Enerji Agentliyi (IEA) üzv ölkələri strateji ehtiyatlarından bazara yanacaq buraxılışını sürətləndirməyə çağırıb. Agentlik daha əvvəl üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirmiş ölkələrə də əlavə dizel ehtiyatlarının bazara çıxarılması imkanlarını nəzərdən keçirməyi tövsiyə edib.
Marja.az xəbər verir ki, Beynəlxalq Enerji Agentliyinin icraçı direktoru Fatih Birol oktyabrın 15-də keçiriləcək İdarəetmə Şurasının iclası ərəfəsində üzv ölkələrə müraciət edib.
Agentliyin oktyabrın 11-də yaydığı rəsmi bəyanatda bildirilir ki, dünya dizel bazarındakı mövcud vəziyyət təcili tədbirlərin görülməsini tələb edir.
Dizel ehtiyatlarının bazara buraxılması sürətləndirilməlidir
Fatih Birol mart ayında razılaşdırılmış birgə fövqəladə tədbirlər çərçivəsində öhdəliklərini hələ tam yerinə yetirməmiş ölkələri qalan neft və neft məhsulları ehtiyatlarını mümkün qədər tez bazara çıxarmağa çağırıb.
O, bu prosesdə dizel yanacağına üstünlük verilməsinin vacibliyini vurğulayıb.
Birol öhdəliklərini artıq yerinə yetirmiş ölkələrin də əlavə dizel ehtiyatlarının buraxılmasına ehtiyac olub-olmadığını qiymətləndirməli olduqlarını bildirib.
Onun sözlərinə görə, əlavə ehtiyatların bazara çıxarılması məqsədəuyğun hesab edilərsə, ölkələr müvafiq həcmləri və buraxılışın vaxtını müəyyənləşdirməlidirlər.
Səudiyyə Ərəbistanına hücumlar enerji bazarında riskləri artırıb
IEA rəhbəri Səudiyyə Ərəbistanında mülki obyektlərə və enerji infrastrukturuna qarşı hücumların yenidən intensivləşməsinə də diqqət çəkib.
Xüsusilə Ər-Riyaddakı beynəlxalq hava limanına hücumlar regionda təhlükəsizlik risklərini artırıb.
Fatih Birol bildirib ki, belə şəraitdə üzv dövlətlər arasında koordinasiyanın gücləndirilməsi enerji təhlükəsizliyinin və iqtisadi sabitliyin qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
G7 ölkələri 100 milyon barelə qədər ehtiyatın buraxılmasını razılaşdırıb
ABŞ administrasiyasının rekord səviyyəyə yüksəlmiş yanacaq qiymətləri ilə mübarizədə kifayət qədər tədbir görməyən Avropa ölkələrinə dizel ixracını məhdudlaşdırmaqla bağlı xəbərdarlığından sonra G7 ölkələri fövqəladə ehtiyatların istifadəsini sürətləndirmək barədə razılığa gəliblər.
Razılaşma 100 milyon barelə qədər xam neft və neft məhsullarının, o cümlədən dizelin bazara buraxılmasını nəzərdə tutur.
Lakin Avropa İttifaqı ölkələrinin mövqeyinə görə, bu həcm mart ayında qəbul edilmiş qərara əlavə ehtiyatların ayrılması deyil, əvvəlki öhdəliklərin icrasının sürətləndirilməsi kimi qiymətləndirilməlidir.
“Euronews”un əldə etdiyi sənədə əsasən, mart ayında razılaşdırılmış 400 milyon barellik ehtiyat buraxılışının təxminən 326 milyon bareli artıq həyata keçirilib. G7-nin açıqladığı 100 milyon barellik plan isə mövcud öhdəliklərin tamamlanması çərçivəsində icra oluna bilər.
IEA tarixinin ən böyük strateji ehtiyat qərarı
Qeyd edək ki, ABŞ və bir sıra Avropa dövlətlərinin də daxil olduğu 32 üzvlü Beynəlxalq Enerji Agentliyi İran ətrafında müharibənin başlamasından sonra, 2026-cı ilin mart ayında fövqəladə neft ehtiyatlarından 400 milyon barelin bazara buraxılması barədə qərar qəbul etmişdi.
Bu, agentliyin tarixində ən böyük koordinasiyalı strateji ehtiyat buraxılışı olmuşdu.
Qərarın əsas məqsədi Yaxın Şərqdəki müharibənin enerji tədarükünə mənfi təsirlərini azaltmaq, yanacaq çatışmazlığının qarşısını almaq və qiymət artımını məhdudlaşdırmaq idi.
Lakin son aylarda dizel bazarında təklifin məhdudlaşması əlavə tədbirlərin müzakirəsini yenidən aktuallaşdırıb.
Oktyabrın 15-də yeni qərarlar müzakirə olunacaq
IEA-nın oktyabrın 15-nə planlaşdırılan İdarəetmə Şurasının iclasında strateji ehtiyatların bazara buraxılması üzrə mövcud öhdəliklərin icrası qiymətləndiriləcək.
Eyni zamanda, qlobal dizel bazarında vəziyyət və əlavə ehtiyatların istifadəsi imkanları müzakirə olunacaq.
Agentliyin bəyanatından görünür ki, yeni ehtiyat buraxılışı ilə bağlı yekun qərar hələ verilməyib. Hazırda əsas prioritet mart ayında razılaşdırılmış həcmlərin bazara daha sürətlə çatdırılması və zərurət yaranacağı təqdirdə əlavə tədbirlərin hazırlanmasıdır.
Dizel qıtlığı iqtisadiyyat üçün niyə təhlükəlidir?
Dizel yanacağı yük daşımalarında, kənd təsərrüfatında, sənayedə və bir sıra digər iqtisadi sahələrdə geniş istifadə olunur.
Bu yanacağın qlobal bazarda bahalaşması nəqliyyat və logistika xərclərinin yüksəlməsinə, nəticədə isə məhsulların maya dəyərinin və istehlak qiymətlərinin artmasına səbəb ola bilər.
Strateji ehtiyatların bazara çıxarılması qısamüddətli təklif çatışmazlığının azaldılmasına kömək edə bilər. Lakin belə tədbirlərin effektivliyi buraxılan dizelin həcmindən, tədarük sürətindən və bazardakı fiziki çatışmazlığın miqyasından asılı olacaq.
