Amerika Birləşmiş Ştatlarının xüsusi nümayəndəsi Cared Kuşner noyabrın 19-da Berlində keçirilən mətbuat konfransında bildirib ki, onun qənaətinə görə, Rusiya rəsmiləri Ukrayna üçün müharibədən sonra NATO-nun 5-ci maddəsi əsasında hazırlanmış təhlükəsizlik təminatlarına artıq müsbət yanaşırlar. O, bu təminatları dəstəkləmək üçün monitorinq, yoxlama və çəkindirmə mexanizminin yaradılmasına da çağırıb.
Ağ Ev münaqişəyə son qoymaq üçün diplomatik addımlar atır. Kuşner bildirib ki, prezident Donald Tramp Amerikanın maraqlarına xidmət edəcəyi və daha geniş təhlükəsizlik paketinin bir hissəsi olacağı təqdirdə 5-ci maddəyə bənzər təminata açıqdır. Kuşner və digər xüsusi nümayəndə Stiv Uitkoff Berlində İstəkli dövlətlər koalisiyasının görüşündə Avropa liderlərinə məlumat veriblər. Görüş Trampın noyabrın 19-da Şençjendə Rusiya prezidenti Vladimir Putin və Çin sədri Si Cinpinlə görüşündən sonra keçirilib.
Təminatların şərtləri və Moskvanın mövqeyi
Təminatın necə qurulacağı və hər iki ölkənin onunla razılaşıb-razılaşmayacağı aydın deyil. Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski Berlində belə təminatların nələri əhatə edəcəyi barədə ortaq anlayışın olmadığını bildirib və Amerika və Avropa qoşunlarının Ukrayna ərazisində yerləşdirilib-yerləşdirilməyəcəyini soruşub.
Rusiya xarici işlər nazirinin müavini Sergey Ryabkov Ukraynaya NATO-da kvazi-üzvlük verən istənilən formulun Rusiya üçün qəbuledilməz olduğunu bildirib. O əlavə edib ki, təhlükəsizlik tənzimləmələri müzakirə edilməzdən əvvəl Ukrayna Moskvanın alyansa qoşulmamaq tələbini qəbul etməlidir. Şençjen sammitindən sonra Putin təhlükəsizlik tənzimləmələrinin həm Rusiyanı, həm də Ukraynanı qorumalı olduğunu bildirib və Ukraynanın NATO-ya daxil olmasının Kreml üçün qəbuledilməz olduğunu təkrarlayıb.
NATO-nun 5-ci maddəsi necə işləyir?
NATO-nun təsis müqaviləsinə əsasən, 5-ci maddə müttəfiqlərdən hər hansı birinə silahlı hücumu bütün alyansa hücum hesab edir, lakin avtomatik hərbi müdaxiləni nəzərdə tutmur. Hər bir üzv ölkə təhlükəsizliyi bərpa etmək üçün hansı yardımı zəruri saydığına özü qərar verir. Maddənin tətbiqi üçün Şimali Atlantika Şurasının qiymətləndirməsi və alyansın bütün üzvlərinin yekdil siyasi qərarı tələb olunur. NATO bu addımı yalnız bir dəfə — 2001-ci il 11 sentyabr tarixində Amerika Birləşmiş Ştatlarına hücumlardan sonra atıb.
Diplomatik təmaslar davam edir. Ryabkov rəsmilərin Böyük Britaniya, Almaniya və Fransa nümayəndələrinin Moskvaya mümkün səfəri üzərində işlədiklərini bildirib. Yerli hakimiyyət orqanlarının məlumatına görə, Rusiyanın gecə saatlarında raket və dronlarla endirdiyi zərbələr nəticəsində Kiyevdə azı üç nəfər həlak olub və üç körpüyə ziyan dəyib.