24 sentyabr 2026-cı ildə MIT bioloqları və beynəlxalq əməkdaşlar kolorektal xərçəng yolunun YAP1 zülalı tərəfindən necə idarə olunduğunu və şişlərin yayılmasına imkan verdiyini müəyyən edən tədqiqat dərc etdilər. Bu kəşf ona görə vacibdir ki, yoğun bağırsaq xərçəngindən ölümlərin əksəriyyəti metastazla bağlıdır və bu mexanizmin hədəfə alınması xəstəliyə diaqnoz qoyulmuş xəstələr üçün yeni profilaktik müalicələrə səbəb ola bilər.
YAP1 yolu metastazı necə idarə edir?
YAP1 zülalı adətən bağırsaq zədəsindən sonra toxumaların bərpasına və regenerasiyasına kömək edir, lakin kolorektal xərçəng hüceyrələri hüceyrələrin miqrasiyasını və çoxalmasını təşviq etmək üçün bu proqramı ələ keçirirlər. Tədqiqatçılar aşkar ediblər ki, yüksək yağlı pəhrizlər seramid adlanan yağlı molekulların istehsalını işə salır və bu molekullar kolorektal xərçəng yolunu onun molekulyar əylacını çıxarmaqla aktivləşdirir, zülalın hüceyrə nüvəsinə daxil olmasına və şiş hüceyrələrinin qaraciyərə yayılmasına kömək edən genləri işə salmasına imkan verir.
Bu yol dərmanlarla hədəfə alına bilərmi?
Siçan modellərində aparılan təcrübələr göstərdi ki, YAP1-in və ya seramid istehsalından məsul olan fermentlərin genetik olaraq hədəfə alınması kolorektal xərçəngin qaraciyərə yayılmasını nəzərəçarpacaq dərəcədə azaldıb. Alimlər indi kolorektal xərçəng yolunu bloklamaq üçün DEGS1 və DEGS2 kimi seramid istehsal edən fermentləri inhibə edən dərmanlar hazırlamağı planlaşdırırlar. Bununla belə, tədqiqatçılar xəbərdarlıq edirlər ki, bu nəticələr hələ də diaqnoz qoyulmuş xəstələr üçün pəhriz məsləhətinə çevrilmir, çünki seramidlər sağlam toxumalarda da vacib rollar oynayır.
