Amerikaya gəlməzdən əvvəl bu ölkə haqqında müəyyən təsəvvürüm var idi. Açığı, həmin təsəvvürün bir hissəsi hələ uşaqlıq illərimdən formalaşmışdı. Qonşu ölkələrə bir neçə dəfə səfər etmişdim və hər dəfə düşünürdüm ki, dünya, əslində, çox da fərqli deyil. Ölkələr, dillər və adətlər dəyişsə də, insanların həyatı bir-birinə bənzəyir. Hamı işləyir, ailəsinin qayğısına qalır, alış-veriş edir, istirahət edir və sabahını düşünür.
Bu dəfə isə yolum Amerikaya düşdü. Bura gələndə uzaqdan təsəvvür etdiyim Amerika ilə qarşılaşdığım Amerika arasında müəyyən fərqlər gördüm. Məni ən çox maraqlandıran göydələnlər, böyük yollar və məşhur məkanlar olmadı. Daha çox insanların gündəlik həyatına diqqət yetirməyə başladım: onlar necə yaşayır, bir-biri ilə necə davranır və nələr haqqında düşünürlər?
İlk təəssüratlar və gündəlik davranışlar
İlk günlərdə diqqətimi kiçik, amma mənalı davranışlar çəkdi. Küçədə tanımadığın bir insanın sənə gülümsəməsi, marketdə kiminsə yol verməsi, kassada çalışan şəxsin salamlaşması, “təşəkkür edirəm” sözünün gündəlik həyatda bu qədər çox işlədilməsi… Bəlkə də bunlar böyük hadisələr deyil. Ancaq başqa ölkədən gələn insan üçün belə xırda davranışlar cəmiyyət haqqında çox şey deyir.
Burada insanların daha sərbəst və rahat davrandığını da hiss etdim. Kimin necə geyindiyinə, hansı avtomobili idarə etdiyinə və ya hansı işdə çalışdığına çox vaxt bizim öyrəşdiyimiz qədər əhəmiyyət verilmir. İnsanlar əsasən öz işləri və həyatları ilə məşğuldurlar.
Mədəni müxtəliflik və gündəlik həyat
Amerikanın müxtəlifliyi də mənim üçün maraqlı oldu. Bir küçədə Meksika restoranı görürsən, bir qədər irəlidə Asiya mətbəxi ilə qarşılaşırsan, başqa bir yerdə isə ərəb və ya hind yeməkləri təqdim olunur. Küçələrdə müxtəlif dillərdə danışan insanları eşidirsən. Əvvəlcə bütün bunlar bir qədər qarışıq görünür. Zaman keçdikcə anlayırsan ki, Amerikanın gündəlik həyatını fərqli xalqların, dillərin və mədəniyyətlərin bir arada yaşaması formalaşdırır.
Marketlər də bu ölkəni tanımaq üçün ayrıca bir dünyadır. Məhsul çeşidi olduqca genişdir. Eyni məhsulun neçə-neçə növü satılır, dünyanın müxtəlif ölkələrindən gətirilmiş ərzaqları bir yerdə görmək mümkündür. Fərqli coğrafiyadan gəlmiş biri kimi mənə insanların nə aldıqları, nəyə daha çox pul xərclədikləri, hansı məhsulların baha, hansılarının isə münasib olduğu maraqlıdır.
Skyscrapers arxasında gizlənən reallıq
Çünki bir ölkəni yalnız televiziyada və xəbərlərdə göstərilənlərlə tanımaq mümkün deyil. Bəzən adi bir marketə daxil olmaq, küçədə gəzmək və ya insanlarla söhbət etmək həmin ölkə haqqında daha çox məlumat verir. Böyük şəhərlərlə kiçik şəhərlərdə həyatın necə fərqləndiyini də məhz gündəlik müşahidələr zamanı hiss edirsən.
Mən Amerikanın məşhur şəhərlərindən və işıqlı küçələrindən daha çox, onların arxasında qalan həyatı görmək istəyirəm. Ailələr necə yaşayırlar? Nə yeyir, necə alış-veriş edir, qonşuları ilə necə münasibət qurur və uşaqlarını necə böyüdürlər? Küçələrdə gəzən insanlar, evlərdə yaşayan ailələr, süfrələr ətrafında edilən söhbətlər, sevinclər və qayğılar mənim üçün daha maraqlıdır.
Böyük şəhərlərin işıqları, geniş yolları və göydələnləri Amerikaya yeni gələnlərə çox cəlbedici görünür. Bəzən şəhərlərin işıltısı gözümüzü elə qamaşdırır ki, onun arxasındakı həqiqi həyatı görmək çətinləşir. Halbuki burada da hər kəsin öz arzusu, dərdi və qayğısı var.
Köhnə miflərin çöküşü
Amma bir şeyin şahidi oldum. Sovet ideologiyasının bizə təqdim etdiyi “vəhşi Qərb” obrazından fərqli olaraq, küçədə gecələyən evsizlərə və ehtiyac içində yaşayanlara münasibətdə tolerantlıq, dözümlülük və qayğı sərgiləyən, hər an onların vəziyyətinə düşə biləcəyini anlayan bir zehniyyət və cəmiyyət gördüm.
Mən Amerikanı olduğu kimi tanımaq və gördüklərimi olduğu kimi danışmaq istəyirəm. Deyirlər: “Göründüyün kimi ol, olduğun kimi görün”. Bəlkə də bir ölkəyə münasibətdə də eyni prinsip keçərlidir. Mən Amerikaya kənardan yaradılmış bir obrazla deyil, öz müşahidələrimlə baxmaq istəyirəm. Çünki hər görünənin arxasında görünməyən bir tərəf var.
Bax, buna görə də mən görünən Amerikanın içindəki görünməyən Amerikanı axtarıram…
Bəlkə də ən maraqlısı okeanın o tayındakı həyatı bir azərbaycanlı qadının gözü ilə görməkdir.
Bu, hələ başlanğıcdır.
Səyahətə və kəşfə davam…
